Wie de Noordzee nog ziet als een lege, blauwe vlakte, heeft het mis. Het is inmiddels een van de drukste stukjes zee ter wereld. Of het nu gaat om scheepvaartroutes, zandwinning voor onze kustverdediging, militaire oefengebieden of de visserij: elke vierkante meter wordt geclaimd. De noodzaak voor een herindeling was onvermijdelijk. De klimaatdoelen van 2050 eisen een gigantische versnelling van de energietransitie, en de huidige indeling bood simpelweg geen ruimte meer voor de ambities van het rijk.

Extra windvermogen

Het belangrijkste besluit van afgelopen vrijdag is de aanwijzing van nieuwe gebieden voor windenergie. Waar het staande beleid nog uitging van een beperkter aantal locaties, is er nu ruimte gereserveerd voor een extra 21 Gigawatt aan windvermogen voor de periode na 2031. Samen met eerder geplande zones komt de totale capaciteit uit op ongeveer 40 GW – een belangrijke doelstelling uit het coalitieakkoord. Dit betekent een verdubbeling van de eerdere plannen en essentieel om de Nederlandse industrie van groene stroom te voorzien.

‘We zetten een belangrijke stap om te investeren in energiezekerheid en betaalbare energie van eigen bodem. We zien juist nu hoezeer dat nodig is. Windenergie op zee is onmisbaar voor energie voor onze huizen, auto’s en economie en essentieel voor het verminderen van de gevolgen voor het klimaat.’ Aldus minister Van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei.

Maritiem Ruimtelijk Plan-kaart Partieel Herziene Programma Noordzee 2022-2027. Beeld: Noordzeeloket

Integraal ruimtegebruik

Maar er verandert meer dan alleen de hoeveelheid windmolens. De belangrijkste breuk met het oude beleid is de overstap naar 'integraal ruimtegebruik'. Voorheen kreeg één sector vaak voorrang in een gebied; nu wordt medegebruik de norm. Dat betekent enerzijds dat in nieuwe windparken vaker ruimte moet zijn voor natuurherstel, zoals oesterbanken, of vormen van duurzame voedselwinning, zoals zeewierteelt.

Anderzijds wordt in bepaalde zones terughoudend gebouwd aan windenergie om de visserij te ontzien, of in ieder geval rekening te houden met de belangen van de visserij.  

Vaarroutes worden strakker getrokken en op sommige plekken verlegd

Er is een harde keuze gemaakt over de scheepvaart. Om de veiligheid rond de nieuwe windparken te garanderen, worden vaarroutes strakker getrokken en op sommige plekken verlegd. Dit heeft grote gevolgen voor de logistiek op zee, maar is volgens het kabinet de enige manier om aanvaringen te voorkomen.

Het kabinet maakt geld vrij om extra noodsleepboten aan te schaffen en te zorgen dat deze 24/7 op de Noordzee varen in geval van nood. Ook wordt geïnvesteerd in extra sensoren op de Noordzee, zodat beter kan worden gemonitord wat daar gebeurt.

De kustverdediging speelt een belangrijke rol in de plannen. De reserveringszones voor zandwinning worden uitgebreid, zodat er voldoende materiaal beschikbaar blijft om de Nederlandse kust te beschermen tegen overstromingen en zeespiegelstijging.

Gemengde gevoelens aan de kade

De reacties op het besluit zijn, zoals verwacht, verdeeld. In de visserijsector heerst verslagenheid. ‘We worden steeds verder naar de randen van de Noordzee gedrongen,’ laat een woordvoerder van de sector weten. Hoewel het kabinet spreekt over 'voedselzekerheid', ervaren vissers de herindeling vooral als een verlies van hun traditionele gronden.

De energiesector reageert juist opgelucht. ‘Eindelijk hebben we de duidelijkheid die nodig is voor investeringen op de lange termijn,’ klinkt het bij de ontwikkelaars van windparken. Toch plaatsen zij ook een kanttekening bij de snelheid van de plannen: de druk op de keten en de schaarste aan technisch personeel om deze parken te bouwen, blijven enorme uitdagingen.

Natuurorganisaties reageren gematigd positief. Zij zien kansen in de nieuwe 'natuur-inclusieve' eisen voor windparken, maar waarschuwen dat de cumulatieve impact van zoveel staal in het water nog onvoldoende bekend is. ‘De Noordzee is een ecosysteem, geen industrieterrein. De ecologische grenzen mogen niet uit het oog worden verloren.’

Blik op de toekomst

Met dit besluit is de eerste grote horde genomen, maar de uitvoering begint nu pas. De herindeling is een dynamisch proces: voor de resterende opgave richting de 50 Gigawatt aan windenergie zal het volgende Programma Noordzee (2028-2033) de definitieve puzzelstukken moeten leggen. Voor nu is de koers uitgezet: de Noordzee wordt de komende decennia de groene energiecentrale van Nederland, maar de prijs voor die transitie wordt gevoeld aan de wal en op het water.