Dit beeld kwam bij ons naar boven bij het coalitieakkoord ‘Aan de slag’. Een minderheidskabinet dat aan de slag gaat met grote vraagstukken en grote keuzes moet maken. Maar hoe gaat het spel gespeeld worden? En wie neemt welke positie in het speelveld in?
Kiest Rob Jetten voor de rol van pitcher, catcher of veldspeler? En als de rollen in het spel omdraaien, is hij dan de eerste slagman of heeft hij een hele andere rol? Bijvoorbeeld die van coach? Verschillende rollen vragen om een andere aanpak.
En wat is het wedstrijdplan achter het coalitieakkoord? Welke keuzes maakt de coalitie? Je kunt opschrijven dat het Rijk een sterkere regierol neemt in de ruimtelijke ordening en woningbouw. En nationaal vastleggen waar, hoeveel en binnen welke termijnen woningen worden gerealiseerd. Maar zonder geld wordt het niks. En ook het vasthouden aan Natura 2000-bescherming, ondanks zonering en gebiedsgerichte aanpak maakt echte vernieuwing, verandering en dus beweging, onmogelijk. Wat is dan je strategie om wel beweging te veroorzaken? Hoe ga je die bal gooien? Het opschrijven dat we in nationale wetgeving vastleggen waar, hoeveel en binnen welke termijnen woningen worden gerealiseerd, leidt nog niet automatisch tot het realiseren van die woningen. Overheden bouwen geen huizen. Dat doen ontwikkelaars en bouwers samen met de meest nabije overheid: gemeenten en afgelopen jaren zeker ook de provincies. Wat is dan wijsheid?
Je moet slagmannen met slagkracht in het spel brengen. Die het spel kunnen maken. Er staan nu mooie (maar soms ook nog tamelijk vage) teksten over nationale en regionale grondbanken, verschuiving van locaties en publiek gebruik van private winsten, maar geen expliciete nieuwe onteigeningswet of instrumentarium tot volledige herbestemming. En dat zijn nou juist de hulpmiddelen die je aan slagman en pitcher aan moet bieden.
Al lezend missen wij de strategie, de tactiek van de underdog, die dit minderheidskabinet is, in de wedstrijd. De schrijvers van het coalitieakkoord stellen: we moeten respect hebben voor de verschillende rollen en verantwoordelijkheden tussen regering, maatschappelijke organisaties en medeoverheden in een minderheidskabinet, en vooral inzetten op dat samenspel. Maar ze maken niet echt een keuze. En dat is jammer, want juist een minderheidscoalitie vraagt om een strategie die helder is over het waarom, wat, hoe en met wie. Een strategie waarin de pitcher aan de slagman vraagt hoe zij de bal toegeworpen wil krijgen. ‘Wat heb je nodig om die bal goed te kunnen raken?’ ‘Hoe kan ik jou in positie brengen?’ Dat vraagt om ministers die naast inhoud, sterke verbinders zijn, zonder ego. Maar het vraagt ook om een kabinet dat, alles overziend, helder is over de inhoudelijke keuzes. Dat maakt het verschil tussen honkslag en swing-and-miss.
