Het regeerakkoord zet stevig in op herstel van regie door de overheid om vastgelopen verduurzaming vlot te trekken. Het nieuwe kabinet wil toch weer uitgaan van het principe water en bodem sturend in het ruimtelijk beleid. Klimaatbeleid wordt nadrukkelijk gekoppeld aan energiezekerheid, economische weerbaarheid en ruimtelijke keuzes. Netcongestie, energie-infrastructuur en industriële clusters krijgen daarbij prioriteit. 

Water en bodem sturend 

Het kabinet kiest expliciet voor water en bodem als leidend kader in de ruimtelijke ordening. In de Nota Ruimte wordt dit principe verankerd als richtinggevend voor keuzes op de lange termijn, waarmee hydrologische en milieugrenzen nadrukkelijker randvoorwaardelijk worden voor verstedelijking, landbouw en infrastructuur. Tegelijkertijd wordt ingezet op structurele verbetering van de waterkwaliteit, onder meer via een herijkte Kaderrichtlijn Water die eenvoudiger en realistischer moet worden, zonder aan ambitie in te boeten.

De beschikbaarheid van schoon drinkwater krijgt prioriteit via het Actieprogramma drinkwaterbronnen, terwijl waterveiligheid wordt geborgd door voortzetting van het Deltaprogramma en herijking van de Deltabeslissingen. Milieubeleid wordt aangescherpt waar gezondheids- en milieurisico’s groot zijn: Nederland wil Europees koploper worden in een verbod op PFAS en scherpt lozingsvergunningen voor zeer zorgwekkende stoffen verder aan, met toepassing van de best beschikbare technieken. Daarmee verschuift water niet langer mee in ruimtelijke afwegingen, maar bepaalt het in toenemende mate wat waar nog mogelijk is. 

Netcongestie hoogste prioriteit 

De aanpak van netcongestie wordt een speerpunt. Naast bestaande wetgeving komt er een Crisiswet Netcongestie, waarmee vergunningprocedures worden versneld en het Rijk kan ingrijpen bij stagnerende aanleg. Tegelijk wordt ingezet op beter benutten van bestaande capaciteit, via flexcontracten, nettarieven en energiehubs. Dit heeft directe gevolgen voor ruimtelijke planvorming rond bedrijventerreinen en woningbouwlocaties. 

Versnelling schone energie 

• Het kabinet blijft grootschalig investeren in schone energie van eigen bodem: 
• 40 GW wind op zee via Contracts for Difference; 
• verlenging van de SDE++ met zes nieuwe rondes; 
• investeringen in groene waterstof, met tijdelijk ook ruimte voor blauwe waterstof (met CCS); 
• inzet op groen gas. 
• Daarnaast wordt CO?-opslag (CCS) op de Noordzee expliciet onderdeel van de strategie, mede via staatsdeelnemingen. 

Kernenergie en warmtenetten 

De partijen kiezen expliciet voor kernenergie, in lijn met de verkiezingsprogramma’s van D66 en VVD. Het kabinet werkt met middelen uit het Klimaatfonds toe naar de bouw van minimaal vier nieuwe kerncentrales, waaronder kleine modulaire kerncentrales (SMR’s), in samenwerking met regio’s en industriële clusters. 

Ook warmtenetten krijgen prioriteit, mede om netcongestie te verminderen. De overheid is bereid via staatsdeelnemingen warmtebedrijven over te nemen of te participeren. Waar warmtenetten niet haalbaar zijn, worden hybride warmtepompen vanaf 2029 genormeerd. 

Betaalbaarheid en gebouwde omgeving 

De verduurzaming van woningen wordt versneld via een Nationaal Isolatie Offensief en gerichte inzet in kwetsbare wijken. Verhuurders worden verplicht: 

• labels E–G uit te faseren per 2029, 
• labels C–D per 2040. 

Daarnaast blijft een noodfonds energie bestaan voor huishoudens met lage inkomens.   

Industrie en groene groei 

Voor de energie-intensieve industrie kiest het kabinet voor stabiliteit en concurrentiekracht: 

• afschaffing van de nationale CO?-heffing; 
• inzet op lagere elektriciteitskosten; 
• voortzetting en uitbreiding van maatwerkafspraken, gericht op clusters en gebieden. 
• Voor haven- en industrieclusters die in de Ontwerp-Nota Ruimte zijn aangewezen als nationaal belang, wordt een nationale ruimtelijk-economische strategie opgesteld. Daarmee wordt clustering van zware industrie expliciet onderdeel van rijksbeleid. 

Klimaatdoelen en circulariteit 

Nederland houdt vast aan de doelen uit de Klimaatwet en sluit aan bij het Europese pad richting 90 procent emissiereductie in 2040. Indien nodig volgen in 2027 aanvullende nationale maatregelen. 

Daarnaast werkt het kabinet toe naar een volledig circulaire economie in 2050, met sectorale doelen, opschaling van circulaire oplossingen en een actieve rol van de overheid als launching customer. 

Digitalisering 

De onderhandelaars hebben de Nederlandse Digitaliseringsstrategie goed gelezen. Het in juni 2025 door de gezamenlijke overheden geschreven rapport lijkt de basis voor het beleid en geeft deels ook handvatten voor de uitvoering. De paragraaf over digitalisering sluit daar erg goed bij aan. Nederland kiest bijvoorbeeld voor digitale autonomie, voor bescherming van kinderen en voor digitale techniek als drijfveer voor onze economische groei.  

Dit wordt in verschillende andere hoofdstukken concreter gemaakt. Zo wil de coalitie bijvoorbeeld ‘sneller bouwen met innovatie’ en maakt ze dat concreet door te willen werken met een digitaal planproces. Ook komt digitalisering en ai sterk terug in het hoofdstuk over economische ontwikkeling. Opvallend detail is de keuze voor een Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie wat op het eerste gehoor erg klinkt als TNO2.0.

Verder is het nog afwachten hoe de plannen worden uitgewerkt. Veel voornemens lijken onhaalbaar zonder gebruik te maken van technologie en een goed datafundament, maar dat staat niet expliciet in dit akkoord. Het akkoord ademt wel een geloof in de toekomst, in innovatie en technologie, en breekt daarmee met het conservatieve kabinet van Dick Schoof.  

Ruimtelijke betekenis 

Het hoofdstuk markeert een duidelijke verschuiving van faciliterend naar sturend klimaatbeleid. Energie-infrastructuur, industriële clusters, warmtenetten en netverzwaring worden nadrukkelijk ruimtelijke opgaven van nationaal belang. Daarmee groeit de invloed van klimaat- en energiebeleid op omgevingsvisies, gebiedsontwikkelingen en regionale investeringsagenda’s.