De gemeenteraadsverkiezingen komen op een saignant moment. De (ontwerp) Nota Ruimte biedt gemeenten ‘in de regio’ meer ruimte om te bouwen, mits passend bij de schaal, voorzieningen, infrastructuur en de ruimtelijke kwaliteit. Het Rijk streeft met de Nota naar maatwerk: regio-specifieke oplossingen en gebalanceerd ruimtegebruik.
Maar zijn de veelal kleinere gemeenten in het landelijk gebied daar wel klaar voor? Mijn indruk is van niet. Dat is ook logisch. Te lang is als gevolg van een overdreven geloof in neoliberalisme en marktwerking de regio veronachtzaamd. Daardoor heeft het nadenken over woningbouw stilgelegen en de problemen zijn legio. Dorpsontwikkeling vraagt veel tijd en gedoe.
Natuurlijk hebben de meeste gemeenten inmiddels wel een omgevingsvisie, maar de eerste generatie visies is nog niet zó concreet, dat altijd duidelijk is waar en hoe gebouwd kan worden. Wel komen uit diezelfde omgevingsvisies mooie ambities naar voren over brede welvaart, gezondheid en vitaliteit. De opgave is dan ook breder dan alleen woningen bouwen: het gaat om het behouden en ontwikkelen van vitale kernen, met werkgelegenheid dichtbij huis en goede verbindingen. Bovendien zijn er opgaven rondom klimaatadaptatie, duurzaamheid, wateropvang, biodiversiteit en behoud van ruimtelijke kwaliteit, die gelijk kunnen worden meegenomen.
Niet toevallig zijn dit tegelijkertijd de belemmeringen waardoor de woningbouw vaak niet (snel) van de grond komt. Denk aan stikstof, netcongestie, ontsluiting, parkeren, milieuhinder, betaalbaarheid van de bouw, tekort aan maatschappelijk draagvlak en juridische procedures, een onhandige ontwikkelstrategie en tekort aan ambtelijke capaciteit bij gemeenten om de plannen te begeleiden.
Op naar de planologie van de kansen
De uitdaging is om die ambities te koppelen aan, of beter nog, randvoorwaardelijk te maken voor de woningbouw. Sterker nog, woningbouw daadwerkelijk realiseren lukt in het intensief gebruikte Nederland echt niet meer zonder een integraal plan en goede samenwerking tussen heel veel partijen.
Wil je met beperkte middelen (mensen, energie, ruimte, financiën) nieuwe woningen maken binnen afzienbare termijn, dan moet je starten met een brede blik, alle opgaven en potentiële belemmeringen snel in beeld hebben en op basis daarvan kiezen waar je het beste kunt starten met het inzetten van je geld en energie: de planologie van de kansen. Dit geldt zeker bij dorpen waar achterstallig onderhoud is in voorzieningen, bereikbaarheid, energieinfrastructuur, klimaatadaptatie, economie et cetera.
Aan de binnenkort nieuw gekozen raadsleden en wethouders de taak om deze handschoen op te pakken en ervoor te zorgen dat hun gemeente voorbereid is op de vraag naar woningbouw. Laten zij dat doen vanuit een helder, integraal en duurzaam perspectief. Laten zij bovendien actief samenwerken met omwonenden, gebruikers en andere belanghebbenden, met aandacht voor draagvlak, betrokkenheid en gemeenschapswaarde.
Ik ben ervan overtuigd dat een gedegen planvormingsproces met aandacht voor alle betrokkenen, maar ook met een duidelijke inhoudelijke richting, minstens zo relevant is voor het versterken van de democratie als het stemmen op 18 maart …
