De twee met de Cordaan-hesjes in het achterste treinstel kunnen er niet over uit. ‘Metro 54 vertrok zomaar opeens vanaf het verkeerde perron op eindstation Gein!’ Het zijn mannen met ‘afstand tot de arbeidsmarkt’ en erg gesteld op orde en voorspelbaarheid. Hun werkbegeleider, de enige zonder zwerfvuilknijper en vuilniszak, is minder onder de indruk. ‘Dat gaat al jaren zo’, mompelt hij. Dat klopt, zou ik hem bij willen vallen: al zeker bijna dertig jaar. Misschien dat Jaap Bierman er ooit verbetering in kan brengen.
Reizigers in het ongewisse
Marktwerking is al meer dan dertig jaar populair bij het uitvoeren van publieke taken. Toch is het GVB altijd het Amsterdamse openbaar vervoer blijven verzorgen al wordt er – net als elders in de G4 met uitzondering van Utrecht - winkeltje gespeeld via inbesteding.
Al zo lang wij nabij de eindhalte Gein van de Amsterdamse Oostlijn van de metro wonen – ongeveer achtentwintig jaar - geven de vertrekborden regelmatig verkeerde informatie, worden de geluidsbandjes die de haltes opsommen verkeerd ingestart of blijven reizigers bij verstoringen volledig in het ongewisse.
Toch is er veel verbeterd bij het bedrijf. Er is bijvoorbeeld een einde gemaakt aan bedrijfsonderdelen die als ‘koninkrijkjes’ werden geleid en aan het oneigenlijk gebruik van werkplaatsen voor privéklussen en eigen bedrijfjes.
Een trots nutsbedrijf
De bedrijfscultuur waarin het GVB er in de eerste plaats is voor de GVB’ers zou op veel plekken al stevig zijn aangepakt. Toch is er nog steeds niemand die de metrobestuurder er op het eindpunt in Gein toe kan brengen naar zijn cabine te gaan als zijn koffie nog niet op is. De binnenkomende metro wacht ondertussen voor het station tot het spoor vrij is.
Je hoeft van het OV geen commerciële markt te maken om een goed functionerend nutsbedrijf te bouwen
Een commerciële partij die het Amsterdamse OV lean, mean en klantvriendelijk zou maken, leek mij lang de enige manier om de metro op een voorspelbare en klantvriendelijke manier te laten functioneren, maar sinds het interview met Jaap Bierman in NRC van 7 januari zie ik dat het misschien ook anders kan.
Bierman is algemeen directeur van de Haagse HTM sinds 2014 en zal vanaf maart CEO zijn van staatsbedrijf Energie Beheer Nederland (EBN). In de krant blikt hij terug op zijn tijd bij HTM. Hij maakte een einde aan alle commerciële fratsen en bracht het bedrijf terug bij de kern: een nutsbedrijf in de ouderwetse, trotse zin van het woord. Een klantvriendelijk bedrijf dat mensen in Den Haag en omstreken van A naar B brengt. Niks meer en niks minder.
Meer woningen, meer OV
Wie snapt dat Nederland een stedelijk netwerk is met meer en minder dichte structuren van wonen, werken, recreëren en verblijven, weet ook dat je het OV in samenhang moet organiseren. Zeker als er een miljoen woningen bij moeten die grotendeels in de Randstad, Midden-Nederland en Noord-Brabant zullen komen.
Daarom heeft Bierman zich – met anderen – niet alleen met HTM beziggehouden, maar ook het landelijke betaalsysteem voor vervoersbewijzen en het bedrijf daarachter verbeterd. Daarnaast werd een functionerende branchevereniging voor alle aanbieders opgericht. Voor onderlinge samenwerking en afstemming, maar ook als sterke lobby naar de provincies die over het regiovervoer gaan en Den Haag dat over het nationaal niveau en het geld gaat.
Goed OV voor klanten en personeel
Bierman heeft laten zien dat je van het OV geen commerciële markt hoeft te maken om een goed functionerend nutsbedrijf te bouwen. Hij weet ook dat je – zeker in de Randstad – moet samenwerken om het OV voor klanten en personeel goed te laten functioneren. En dan ligt het voor de hand dat je HTM, RET en GVB op termijn laat fuseren.
Daar gaat nog veel aan vooraf, maar als toekomstbeeld lijkt Bierman er wel oren naar te hebben. Het scheelt in de kosten, geeft ruimte voor innovatie (heeft hij bij HTM laten zien) en rekent misschien eindelijk echt af met bedrijfsculturen die een goede dienstverlening nu soms nog in de weg staan. En wie weet geven de vertrektijdenborden op metrostation Gein dan wel de juiste informatie en zit de bestuurder (zolang die nog verplicht is) op tijd in zijn cabine.
