De Spoorzone beslaat dertien hectare tussen station en de wijk Theresia. Tot ruim een decennium geleden was dit de plek waar de NS generaties vaklieden liet werken aan locomotieven en materieel. Na de sluiting in 2011 kwam het gebied in handen van de gemeente, die het stapsgewijs transformeert tot een open en hoogstedelijke zone. Waar vroeger staal en machines centraal stonden, draait het nu om netwerken, kennis en maatschappelijke impact.
‘De Spoorzone is van groot belang voor de nieuwe economie van Tilburg’, zegt wethouder Bas van der Pol (stedelijke ontwikkeling, economie en omgevingskwaliteit). ‘De afgelopen jaren is hier in de samenwerking tussen de gemeente, kennisinstellingen en ondernemers gebouwd aan een nieuw ecosysteem van bedrijven, opleidingen en startups die zich richten op de verbinding tussen maatschappelijke opgaven en digitale toepassingen.’
Onderwijs als motor
Onderwijsinstellingen vormen de ruggengraat van dit ecosysteem. ‘Tilburg is een echte studentenstad met zo’n 50.000 studenten op 230.000 inwoners’, zegt Van der Pol. ‘We hebben goed gekeken naar het profiel van deze opleidingen, wat hen verbindt en waar de talenten van de toekomst voor kiezen.’
‘We focussen op Human Centered Innovation’
Het Koersdocument Spoorzone Tilburg uit 2019, waarin gemeente en partners hun gezamenlijke koers voor het gebied uitzetten, benoemt onderwijs als kernfunctie. Naast Tilburg University, Fontys en Yonder spelen Avans, BuAS en Curio een actieve rol, vaak via Midpoint Brabant, een organisatie die ondernemers, onderwijs en overheden in Midden-Brabant verbindt en ondersteunt.
Digitale innovatie
MindLabs is het vlaggenschip van deze nieuwe koers: een samenwerkingsverband van onderwijs, bedrijfsleven en overheid dat zich richt op digitale innovaties met maatschappelijke impact. Het gaat dan om toepassingen van kunstmatige intelligentie en interactieve technologie voor zorg, onderwijs, veiligheid en media.
Deze samenwerking ligt in het verlengde van de Kennis-as, de corridor die de Spoorzone verbindt met de universiteitscampus in het westelijk gelegen Kenniskwartier. Van der Pol benadrukt de ambitie: ‘De focus ligt op de toepassing van digitale technologie voor maatschappelijke opgaven. Human Centered Innovation.’
De maakeconomie is beperkt aanwezig in het gebied en zal niet groeien. ‘Elders in de stad hebben wij wel veel ruimte behouden voor maken in de stad en komt ook significant veel ruimte extra bij’, aldus de wethouder. Het gaat dan om locaties zoals het Beneluxterrein, de Kanaalzone en het Kenniskwartier.
De kracht van de Spoorzone schuilt in de gezamenlijke inzet van gevestigde namen en jonge bedrijven. Beeld Jules van Iperen
Dichtheid en dynamiek
Volgens het Koersdocument ligt de kracht van de Spoorzone in de hoge functiedichtheid. Van der Pol: ‘De Spoorzone is bij uitstek een mixed use-gebied met een hoge dichtheid aan verschillende functies’. Wonen, werken, cultuur, horeca, mobiliteit en groen zijn hier compact verweven. Dat versterkt ontmoeting, innovatie en levendigheid. Op deze manier wil Tilburg jong talent voor sectoren als zorg, logistiek, media en onderwijs behouden voor stad en regio.
‘De maakeconomie is beperkt aanwezig in het gebied en zal niet groeien’
Initiatieven als RAW, De Houtloods, Hall of Fame en 013 hebben bijgedragen aan de vroegste ontwikkelingsfase. De wethouder: ‘Zo ontstaat in de voormalige NS werkplaats een nieuw soort werkplaats voor de toekomst’.
Bedrijvendynamiek
De kracht van de Spoorzone schuilt in de gezamenlijke inzet van gevestigde namen en jonge bedrijven, stelt Van der Pol. ‘Grote en kleine bedrijven dragen bij aan het succes van het gebied. Dat is een lijn die we willen, en ook moeten, doortrekken naar de toekomst. We werken actief aan het binden van grote werkgevers, onderwijsinstellingen en ook startups in de volgende fase van de gebiedsontwikkeling.’ CZ verkent bijvoorbeeld een verhuizing naar het gebied, terwijl Interpolis haar hoofdkantoor heeft opengesteld voor het startupprogramma van de gemeente en Midpoint Brabant. In Gebouw88 organiseren gevestigde bedrijven kennissessies en meetups.
De betekenis van de Spoorzone overstijgt de stadsgrenzen. ‘Tilburg en Breda zijn de twee centrumsteden van de Stedelijke Regio Breda Tilburg (SRBT). Een regio met 19 gemeenten die groeit naar 1 miljoen inwoners’, aldus Van der Pol. Door te investeren in innovatieve binnenstedelijke economie, dienstverlening en mobiliteitsverbetering, creëert de stad een regionaal positief ecosysteem. ‘Hier wordt het talent geïnspireerd om te komen en te blijven, ontstaan nieuwe toepassingen en wordt energie gegenereerd waar de bredere regio baat bij heeft.’
Volgende fase
Projecten zoals de Young Professional Campus, de Staalmeesters, de Clarissentoren en de transformatie van de Koepelhal en Wagenmakerij moeten extra woningen, werkplekken en voorzieningen toevoegen. De gemeente investeert daarin actief mee. ‘Zo bouwen we voor eigen rekening en risico een ondergrondse parkeergarage onder de YPC’, zegt Van der Pol. ‘Op alle ontwikkelingen ziet het er goed uit, maar tegelijk moeten echte beslissingen de komende maanden genomen worden. Dat blijft spannend.’
