In het langverwachte rapport De route naar toekomstige welvaart’pleit de voormalig CEO van ASML Wennink voor structurele investeringen in de Nederlandse economie; de komende tien jaar voor een bedrag van 180 miljard euro. Een nationale investeringsbank met tien miljard startkapitaal moet daarbij als aanjager fungeren.
Fysieke ruimte als randvoorwaarde
Geld alleen is niet genoeg. Wennink besteedt veel aandacht aan randvoorwaarden, waaronder voldoende fysieke ruimte voor economie en (data)infrastructuur, het oplossen van knelpunten als stikstof en energie en het versnellen van (ruimtelijke) procedures. Die zitten economische ontwikkeling nu vaak in de weg.
De komende tien jaar is 180 miljard euro nodig voor structurele investeringen in de Nederlandse economie
‘Pak de nationale regie terug voor projecten die van groot economisch en strategisch belang zijn voor Nederland. Wijs hiervoor locaties aan en implementeer gedoogconstructies voor parallelle bouw- en vergunningverlening’, schrijft Wennink, die verder wil dat gemeenten verplichten worden voldoende grond voor bedrijven uit te geven. Schaarste aan ruimte voor bedrijven is een keuze, stelt hij. ‘66 procent van de Nederlandse grond wordt gebruikt voor landbouw, tegenover minder dan 3 procent door bedrijven, die wel het overgrote deel van de economische waarden creëren. Door een klein percentage van de landbouwgrond om te zetten naar ruimte voor bedrijven en energie-infrastructuur kan de rest van de economie zich weer vele tientallen jaren ontwikkelen en blijft er meer dan genoeg ruimte over voor een gezonde en productieve landbouwsector.’
Technologie en campussen
Een betere verdeling van schaarse ruimte is nodig om minimaal 1,5 tot 2,0 procent structurele economische groei te halen. Zicht op structurele groei is cruciaal om onze welvaartsstaat te kunnen blijven bekostigen. Economische groei is bovendien cruciaal voor nationale veiligheid, aldus de voormalig ASML-CEO. ‘Zonder voldoende economische kracht zijn we niet in staat om ons land effectief te verdedigen in een eventueel gewapend conflict', schrijft Wennink, die verder hamert op het belang van investeringen in technologie. ‘Wie technologisch niet meetelt, zit internationaal niet aan tafel – en wie niet aan tafel zit, staat op het menu.’
'Pak de nationale regie terug voor projecten die van groot economisch en strategisch belang zijn voor Nederland'
Wennink besteedt in het rapport veel aandacht aan de cruciale rol van campussen. ‘Campussen zijn cruciale fysieke plekken waar kennis, innovatie en industrie samenkomen. Zonder versterking, uitbreiding en structurele financiering ervan verzwakt Nederland economisch en technologisch.’
Procedures versnellen
Voor bedrijven die wel een locatie hebben bemachtigd, is het verkrijgen van een bouwvergunning een langdurig en complex proces. ‘Op dit moment is er sprake van grote variatie in structuur, formulering en detaillering van ruimtelijke procedures tussen gemeenten. Gemeenten leveren nu ook maatwerk waar dat niet nodig is. Het ontwikkelen van deze omgevingsplannen kost dus enorm veel capaciteit bij gemeenten.’ Hij komt met een aantal aanbevelingen om de procedures te versnellen, van het verkorten van vergunningverlening en zorg voor consistente omgevingsregels, tot verankering van wettelijk nationale regie op belangrijke economische thema’s en projecten via een gerichte wijziging van de Omgevingswet.
Waar mogelijk standaardiseren van procedures, maatwerk waar het moet
Daarnaast opteert Wennink voor een aparte versnellingsregeling voor cruciale projecten, de uniformering van de toepassing van de Omgevingswet en versnelling van vergunningstrajecten door landelijke kaders en succesvolle regionale best practices breed toe te passen. Waar gemeenten en regio’s de nodige snelheid niet kunnen realiseren, moet het Rijk volgens Wennink kunnen ingrijpen om besluitvorming te versnellen.
Wet Regie Bedrijven
Verder wil Wennink dat ruimte voor bedrijven vergelijkbaar behandeld wordt als woningbouw, door de looptijd van beroeps- en bezwaarprocedures voor ruimte voor bedrijven ook te verkorten. Hij pleit hij voor een ‘Wet Regie Bedrijven’ (naar het voorbeeld van de Wet Regie Volkshuisvesting) om de doorlooptijd van vergunningen voor bedrijven te verkorten. Dat het ook anders kan, heeft volgens hem de snelle bouw van een LNG-terminal in de Eemshaven laten zien, waar het Rijk zich door internationale ontwikkelingen genoodzaakt zag in te grijpen.
Wennink besteedt veel aandacht aan economische infrastructuur: zeekabels, glasvezel, datacenters, communicatienetwerken, cloudtoegang en supercomputers, die de ruggengraat van wetenschappelijke en industriële ecosystemen vormen. Zonder verder groei van datacenters dreigt Nederland technische kennis en werkgelegenheid te verliezen. ‘Onze strategische afhankelijkheid op digitaal gebied is nu al enorm, we kunnen ons dit niet veroorloven.’
Ruimtelijke prioritering
Het is niet voldoende om uitsluitend mee te investeren. Schaarstes vragen volgens Wennink om een scherpe prioritering. ‘Dat geldt zowel voor investeringen in kennis en innovatie, als voor keuzes in de fysieke leefomgeving, zoals ruimtegebruik, woningbouw, infrastructuur en het energiesysteem. We moeten inzetten op hoogproductieve sectoren in de economie en niet op laagproductieve economische activiteiten.’
