De provincie ziet het belang van meer regie door het Rijk, maar vindt dat de ontwerpnota geen helder handelingsperspectief biedt voor regio’s als Groningen. De nadruk ligt te veel op stedelijke en economische opgaven, terwijl het grootste deel van de provincie landelijk is. ‘De ruimte buiten de stad wordt vooral gezien als “benuttingsruimte” voor opgaven elders’, aldus de zienswijze. Bovendien staat benutten in contrast met de Omgevingswet. Die vraagt om plannen vanuit het perspectief van beschermen én benutten, maar de Nota Ruimte focust enkel op het benutten.

‘De term “benutten” van regio’s – zoals in de ontwerp Nota Ruimte wordt gebruikt – past niet bij de conclusies van het rapport Elke regio telt. De term benutten heeft voor de provincie Groningen met het gaswinningsdossier met de nog verse wonden een vervelende connotatie’, aldus de zienswijze. ‘Wij vragen u in de Nota Ruimte op te nemen dat u in de brede welvaart van elke regio wilt investeren en de ontstane verschillen tussen de verschillende delen en regio’s van Nederland wilt verkleinen’, schrijft Roemers. Hij benadrukt dat investeren in sterke regio's geen trickle down-effect heeft naar zwakkere regio’s. Die hebben hun eigen investeringen nodig.

Investeren in sterke regio's heeft geen trickle down-effect naar zwakkere regio’s. Die hebben hun eigen investeringen nodig.

Als die er niet komen, dreigt het Rijk voorbij te gaan aan wat de regio nu al aan ruimtelijke kwaliteit te bieden heeft. Die kwaliteit staat bovendien onder druk: ‘De natuur is al ernstig onder druk komen te staan en een deel van het erfgoed is door aardbevingsschade bedreigd.’

De Groningse overheden pleiten voor meer herkenbaarheid van de uitdagingen en kansen van onze provincie. Ze vragen om een gebiedsgerichte aanpak en maatwerk. De ontwerp-Omgevingsvisie geeft hiervoor richting, met de regio Groningen-Assen als voorbeeld van hoe samenwerking en mogelijkheden kunnen worden benut; 'het is positief dat de schaalsprong van deze regio terugkomt in de ontwerp-Nota Ruimte. Wij investeren al in structuurversterkende initiatieven zoals de Nedersaksenlijn, het Masterplan Regiocentra en Nij Begun, en vinden het belangrijk dat deze inzet – inclusief die van het Rijk – zichtbaar is in de ontwerp-Nota Ruimte en op de kaarten.'

Gebiedsgericht werken blijft daarbij essentieel, aldus de zienswijze: vanwege de stapeling van opgaven, de afwijkende schaal ten opzichte van stedelijke gebieden en de impact van arbeidsmigratie op woningvoorraad, leefbaarheid en voorzieningen. Hoewel de ontwerp-Nota Ruimte voor heel Groningen uitgaat van de VISTA-strategie ‘initiëren’, vragen de verschillen tussen de regionale opgaven – zoals groei en verdichting rond de stad versus kwaliteitsverbetering en vitale kernen in het Ommeland – om meer maatwerk, is het standpunt van de Groningse overheden. 'Daarbij zien wij herstructurering als hefboom voor nieuwbouw: door bestaande wijken en dorpen te vernieuwen, te verdichten en woningen geschikt te maken voor ouderen, starters en alleenstaanden, of door niet-vitale bedrijven te verplaatsen, ontstaat ruimte voor toekomstbestendige woongebieden die zowel de woningvoorraad als de leefbaarheid versterken. Deze benadering moet in onze ogen worden opgenomen in de Nota Ruimte.'

De provincie wijst ook op tegenstrijdigheden in de ontwerpnota. Zo stelt het Rijk dat het wil breken met een technocratische top-downbenadering van ruimtelijke ordening, terwijl elders juist wordt gepleit voor meer centrale regie. Die boodschappen staan volgens Groningen op gespannen voet met elkaar. ‘Daarom doen wij een nadrukkelijk beroep op het Rijk om regie te nemen, keuzes te maken en op deze manier richting te geven aan de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland’, aldus de zienswijze.

Een van de kernpunten in de zienswijze betreft het sturen op natuurlijke condities: ‘Water en bodem zijn richtinggevend voor de ruimtelijke inrichting. Dat vraagt om andere keuzes dan in het verleden.’ De provincie ondersteunt dit uitgangspunt, maar pleit voor verdere uitwerking, met oog voor klimaatadaptatie, biodiversiteit en duurzaam bodemgebruik. Natuur wordt in de nota echter vooral gezien als drager van landbouw en visserij, schrijft gedeputeerde Roemers. Daarnaast lijkt natuur benaderd te worden als een sector, in plaats van als een gegeven zoals bodem en water, ‘die zelf ook een verantwoordelijkheid zou hebben’.

De provincie doet vier basisvoorstellen om de ontwerpnota te verbeteren. Zij vraagt het Rijk om:

• balans te brengen tussen economische groei en bescherming van natuur, landschap en erfgoed;
• brede welvaart als leidend principe op te nemen, conform de aanbevelingen uit het rapport Elke regio telt;
• water en bodem sturend te houden bij ruimtelijke keuzes;
• te investeren in regio’s in plaats van ze enkel te benutten, om maatschappelijke ongelijkheid en onrust te voorkomen.

De provincie is daarnaast kritisch op het proces. Volgens Groningen zijn provincies, gemeenten en waterschappen nauwelijks betrokken geweest bij het opstellen van de ontwerptekst. Ze roept het ministerie op om het participatietraject alsnog zorgvuldig in te richten voordat de Nota Ruimte wordt vastgesteld.

Zonder concrete maatregelen en instrumenten blijft de nota te veel op hoofdlijnen hangen

De ontwerp-Nota Ruimte bevat volgens de provincie waardevolle analyses en inspirerende gedachten, maar mist een duidelijke vertaling naar de praktijk. ‘Zonder concrete maatregelen en instrumenten blijft de nota te veel op hoofdlijnen hangen.’ Bovendien geldt voor het landelijk gebied dat ‘de ontwerp Nota Ruimte vrijwel alle inhoudelijke onderwerpen benoemt, maar provincies onvoldoende handvatten biedt voor een succesvolle uitvoering. Als er al beleidskeuzes worden beschreven, dan worden deze als processtappen gepresenteerd, zonder duidelijkheid over uitvoering.’