Dit atikel staat in ROm oktober 2025. In die editie meer artikelen over de ontwerpvisie Ruimte voor Defensie. ROm is een maandelijks vakmagazine over ruimtelijke ontwikkeling en de fysieke leefomgeving en gratis voor ambtenaren en bestuurders-politici in dat beleidsdomein. Voor informatie over abonnementen klik hier.
Na de publicatie van een kaart met potentiële locaties voor de munitieopslag van Defensie, raakte Staphorst in 2024 in gesprek met het ministerie. ‘De gemeenteraad zei: als er een beroep wordt gedaan op Staphorst in het kader van nationale veiligheid, dan zetten wij een stap naar voren’, vertelt burgemeester Jan ten Kate. ‘De raad heeft ons op het spoor gezet.’ Op initiatief van de gemeenteraad stuurde het college van B en W een brief aan Defensie waarop een gesprek volgde. Op basis daarvan werd in samenwerking met de Provincie Overijssel eind 2024 het ‘Staphorster Bod’ opgesteld en aangeboden aan staatssecretaris Gijs Tuinman van Defensie. Gemeente en provincie koppelen de steun voor een uitgebreidere munitieopslag aan strikte voorwaarden: een verplaatste veilige en rechtstreekse aansluiting op de A28 zodat militair verkeer niet door het dorp hoeft te rijden, een ongelijkvloerse spoorwegovergang om stilstaande vrachtwagens te voorkomen, en extra aandacht voor de positie van omwonenden en de bescherming en compensatie van natuurwaarden.
De al bestaande munitieopslag in de gemeente Staphorst wordt uitgebreid. Beeld Gemeente Staphorst
Impact op de omgeving
Ten Kate wijst erop dat de wens voor betere op- en afritten al langer leeft. ‘We zien regelmatig, vooral op vrijdagmiddagen, filevorming bij de oprit naar de snelweg A28. Die rotonde (stovonde) daar is een knelpunt voor de veiligheid in het dorp. Ook voor de uitbreiding van het eigen bedrijventerrein is het duidelijk dat er maatregelen nodig zijn om de bereikbaarheid te verbeteren’, aldus Ten Kate. ‘Vanaf het begin hebben we duidelijk gemaakt dat het niet alleen om de uitbreiding van het complex depot gaat, maar ook om de impact op de omgeving. Die openheid werd herkend en bevestigd in het proces.’ Het ministerie nam deze voorwaarden uit het Staphorster Bod dan ook op in het Ontwerp Nationaal Programma Ruimte voor Defensie (NPRD). De uitbreiding levert overigens nauwelijks structurele banen op, maar biedt in de bouwfase wel kansen voor lokale bedrijven. Tegelijkertijd biedt het de brandweer en andere hulpdiensten extra mogelijkheden voor gezamenlijke oefeningen met Defensie, zegt Ten Kate. ‘Dat is goed voor de hele regio Zwolle-Meppel.’
Het gaat behalve om de uitbreiding van het depot ook om de impact op de omgeving
Volgens Ten Kate is er in Staphorst veel begrip voor de plannen. ‘Niet iedereen staat te juichen, maar veel inwoners zeggen: wij willen in een veilig land wonen en daar willen we aan bijdragen.’ Binnen het project speelt het Nationaal Voorkeursrecht een belangrijke rol bij de grondverwerving. Kan Defensie de komst niet doordrukken op basis van de Omgevingswet? ‘Dat is nog niet helemaal uitgekristalliseerd’, zegt Henk Otten, strategisch adviseur bij de gemeente. ‘De Omgevingswet is natuurlijk gebaseerd op het bundelen en stroomlijnen van definities, procedures en processen, waarbij in het proces en de procedures meer aandacht is voor en belang gehecht wordt aan participatie. Het gaat om vereenvoudiging van losse wetten en regels, maar in de kern draait het uiteindelijk om integraliteit, participatie en haalbaarheid.’
De gemeente benadrukt dat betrokkenen continu worden geïnformeerd en dat er ruimte is voor open communicatie. Van doordrukken is geen sprake. ‘We zorgen ervoor dat iedereen die geraakt wordt, tijdig op de hoogte is en mee kan praten,’ zegt Ten Kate. ‘Drie woningen liggen binnen de veiligheidscontouren. Defensie zoekt naar maatwerk per woning. Ze bekijken zelfs of het terrein zo kan worden ingericht dat één woning buiten de contour valt.’
Ook wijst de burgemeester op het belang van een persoonlijke benadering. ‘Bij melkveehouders en andere grondgebruikers is het cruciaal dat je het gesprek aangaat en samen naar oplossingen zoekt.’ Van de betrokken gronden is 44 hectare van Staatsbosbeheer en 12 hectare agrarisch.
‘We zorgen ervoor dat iedereen die geraakt wordt, tijdig op de hoogte is en mee kan praten
Defensie heeft een rentmeesterskantoor ingeschakeld om de eigendomssituatie te inventariseren, aldus Otten, om het gesprek met agrariërs te voeren en samen te kijken naar mogelijke oplossingen voor de betrokken boeren. Want die zullen grond moeten inleveren. Ook voor enkele huishoudens in de veiligheidscirkel rondom het complex past Defensie maatwerk toe. ‘We worden continu op de hoogte gehouden. Dat geeft ons gelegenheid om de communicatie en de voorbereidingen gezamenlijk te doen, zodat niemand wordt verrast.’ Ook voor de gronden van Staatsbosbeheer zoekt het ministerie naar een goede oplossing. Otten: ‘Het zijn geen Natura 2000-gebieden, maar er zijn wel natuurwaarden die we serieus moeten nemen.’ De burgemeester waardeert de manier waarop Defensie de communicatie naar alle partijen op zich neemt, ook als het lastig wordt. ‘Het ministerie doet dat heel persoonlijk. Direct na het besluit over het Ontwerp NPRD in de Ministerraad zijn een militair en een ambtenaar langsgegaan bij alle betrokkenen en hebben aangetekende brieven zelf bezorgd. Dat geeft vertrouwen voor het vervolg van het proces.’
Projectbesluit
De uitbreiding van de munitieopslag zal een van de eerste projectbesluiten zijn die onder de nieuwe Omgevingswet worden uitgevoerd. Staphorst, provincie en Defensie onderzoeken hoe zo’n projectbesluit vorm kan krijgen. ‘We zijn het nog aan het uitdokteren’, zegt Otten. ‘De essentie is dat er een Kamerbrief komt zodra het kabinet het definitieve besluit heeft genomen over het NPRD. Waarschijnlijk is dat eind dit jaar. Daarna is het de bedoeling om een gebiedsproces te organiseren en te komen tot een integrale gebiedsvisie en integraal gebiedsplan binnen een passende procedure. Daarin heeft de provincie een coördinerende rol, vanuit het Natuurnetwerk en het belang voor landbouw en natuur.’
Waar het gaat om besluitvorming en juridische, planologische verankering hebben Rijk, provincie en gemeente alle drie een aandeel. De provincie speelt een nadrukkelijke rol, zeker gelet op milieu- en natuurwaarden. De gemeente heeft haar vigerende omgevingsplan met rechten en regels. ‘Op die manier bekijken we het nu eerst’, zegt Otten. ‘Zo kunnen gemeente, provincie, waterschap en Rijk ruimtelijke projecten integraal en versneld behandelen. In plaats van meerdere afzonderlijke vergunningen en besluiten, wordt alles gebundeld in één projectbesluit.’ Strikt genomen zou voor alleen de uitbreiding van de munitieopslag een omgevingsplanwijziging voldoende kunnen zijn, met het plan-MER, de ruimtelijke onderbouwing en natuurcompensatie. ‘Klopt, op die manier zou het theoretisch kunnen. Maar Defensie wil het juist gieten in een projectbesluit, omdat je het daarmee breder opzet. Op die manier kunnen we andere gerelateerde planologische aanpassingen in het gebied meenemen en wordt een breder draagvlak gecreëerd dat meeweegt in de besluitvorming’, zegt Otten.
‘We nemen hierbij een voorlopersrol in, gesteund door de provincie en Defensie’
De noviteit zit ‘m volgens hem in die integrale benadering van meerdere opgaven, zoals verwoord in het Staphorster Bod. Daardoor ontstaat een programmatische aanpak die de verschillende belangen en opgaven in samenhang afweegt en regelt op een manier die past bij de Omgevingswet. Burgemeester Ten Kate noemt het logisch dat zijn gemeente de voorlopersrol pakt op het gebied van vergunningen en de juridische route uitzoekt samen met Defensie en Provincie Overijssel. ‘Wij zijn een ondernemende gemeente. Hier wonen veel ondernemers en die mentaliteit zie je terug in ons bestuur. Defensie gunt ons de ruimte om de positie van onze inwoners te waarborgen. Dat past bij hoe wij werken.’
Eind dit jaar volgt een kabinetsbesluit op het NPRD, waarna het gebiedsproces van start gaat waarin gemeente, provincie en Rijk gezamenlijk optrekken.
