Actualisatie van bestemmingsplannen: de laatste loodjes

Afdrukken
donderdag 17 mei 2012
Met nog ruim een jaar te gaan zijn nog vrijwel alle gemeenten bezig met de actualisering van bestemmingsplannen. Een deel ligt goed op schema en kan op 1 juli 2013 voldoen aan de wettelijke actualisatieplicht. De sanctie - het niet kunnen invorderen van leges bij vergunningen - is een behoorlijke stok achter de deur. Het opstellen van een bestemmingsplan blijkt nog steeds een vertrouwd instrument, waarbij door de procedure en het planproces slim aan te pakken de nodige tijdwinst kan worden behaald. Voor gebieden waar geen ruimtelijke ontwikkelingen spelen en de ruimte uit het vigerende bestemmingsplan voldoende is, kan een beheersverordening een goed alternatief zijn. Bovendien kan daarmee worden voorgesorteerd op het nieuwe verordenende stelsel van de Omgevingswet.

Nieuwe bestemmingsplannen worden via RO-online (www.ruimtelijkeplannen.nl) gepubliceerd. Grote delen van Nederland zijn inmiddels voorzien van digitale bestemmingsplannen. Toch zijn er nog veel witte vlekken op de kaart. Dit hoeft niet te betekenen dat de betreffende gemeenten achterlopen: veel bestemmingsplannen zijn in voorbereiding, maar nog niet zichtbaar op RO-online. En er zijn bestemmingsplannen van na 1 juli 2003, die nog niet voldoen aan de digitale eisen en die nog niet hoeven te worden herzien.

De verplichting en de sanctie

Vanaf 1 juli 2013 kunnen alleen leges worden geïnd als het bestemmingsplan niet langer dan 10 jaar onherroepelijk is, of als een nieuw bestemmingsplan (of beheersverordening) vóór 1 juli 2013 is vastgesteld. Ook een procedure voor afwijking van het bestemmingsplan, op basis van een ruimtelijke onderbouwing, kan dat niet veranderen.
Overigens vervallen plannen, verordeningen en besluiten die dateren van vóór de invoering van de WRO (en die gelijk zijn gesteld met bestemmingsplannen op grond van de WRO) per 1 juli 2013 helemaal. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om plannen in hoofdzaken en uitbreidingsplannen op grond van de Woningwet 1901. Dat betekent dat er voor deze gebieden geen planologisch toetsingskader meer is, als geen actueel bestemmingsplan (of beheersverordening) wordt opgesteld.

Tijdwinst

Als het niet lukt alle oude bestemmingsplannen tijdig te herzien, zijn er verschillende alternatieven. In het uiterste geval kan voor de periode die nodig is tot de vaststelling van een bestemmingsplan worden geaccepteerd dat geen leges geheven kunnen worden. In het algemeen is dat vanwege de derving van inkomsten weinig aantrekkelijk. Toch kan dat voor gebieden waar geen ontwikkelingen spelen (bijvoorbeeld een recent woongebied) een goede optie zijn, tot een nieuw bestemmingsplan kan worden vastgesteld. Een tweede mogelijkheid is om de procedure te verkorten door de inspraak te laten vervallen en het overleg te combineren met de andere fasen. Daarmee kan al snel een paar maanden worden gewonnen. Deze mogelijkheid passen gemeenten regelmatig toe. Een derde optie is het verkorten van de voorbereidingstijd door te kiezen voor een andere werkwijze (korter planproces) of een ander soort bestemmingsplan (globaler). Een vierde optie is het opstellen van een beheersverordening. Met name vanwege de naderende deadline wordt de beheersverordening steeds vaker toegepast. Dat komt omdat het een snel en relatief goedkoop instrument is om een actueel planologisch kader te hebben, waarbij het heffen van leges mogelijk blijft.

    Beheersverordening met uitleg instrument
  • Voor gebieden waar geen ruimtelijke ontwikkeling wordt voorzien kan de gemeenteraad, in plaats van een bestemmingsplan, een beheersverordening vaststellen waarin het beheer overeenkomstig het bestaande gebruik wordt geregeld.
  • Het bestemmingsplan vervalt.
  • Een beheersverordening geldt voor 10 jaar
  • In een beheersverordening kunnen afwijkingsbevoegdheden opgenomen, geen wijzigingsbevoegdheden
  • Geen zienswijzen of beroep mogelijk: snelle procedure
  • Mogelijkheid om leges te heffen blijft gelden

Ruime uitleg

De beheersverordening is pas bij de behandeling in de Tweede Kamer aan de Wro toegevoegd, vanuit de wens om naast het bestemmingsplan een eenvoudig en goedkoop beheerinstrument te hebben met een simpele regeling. In een beheersverordening kan volgens de Wro het beheer overeenkomstig het bestaande gebruik worden geregeld.

Vanuit het idee dat de beheersverordening geen ontwikkelingsruimte mag bieden en dat uitsluitend de bestaande situatie in enge zin (het feitelijk bestaand gebruik en bestaande bebouwing) wordt vastgelegd, is het instrument nog nauwelijks toegepast. Naast de enge uitleg van het begrip ‘bestaand’ kan een ruimere uitleg worden gegeven waarmee ook de mogelijkheden uit vigerende bestemmingsplannen kunnen worden overgenomen, zo blijkt uit de beantwoording van Kamervragen door de minister van VROM bij de invoering van de Wro. Gemeenten kunnen bij het opstellen van een beheersverordening dus kiezen voor de enge of de ruime opvatting. Voor gebieden waar geen ruimtelijke ontwikkelingen worden verwacht is de beheersverordening daarmee een goed alternatief voor het bestemmingsplan. Overigens kunnen bestemmingsplan en beheersverordening ook naast elkaar worden ingezet. De beheersverordening voor delen waar het bestaand gebruik planologisch wordt vastgelegd en het bestemmingsplan voor delen, waar ontwikkelingen spelen.

Wat nu te doen met gebieden waar in de toekomst nog ruimtelijke ontwikkelingen zijn voorzien, bijvoorbeeld in een structuurvisie, maar waar het niet lukt een bestemmingsplan vast te stellen voor 1 juli 2013?. Het opstellen van een beheersverordening voor dergelijke gebieden is riskant. Hoewel in de beheersverordening uitsluitend het bestaand gebruik geregeld kan worden, is sprake van een gebied waar ruimtelijke ontwikkelingen spelen. Daarmee wordt niet voldaan aan de voorwaarde uit de Wro voor een beheersverordening.

Omgevingswet

Inmiddels werpt de nieuwe Omgevingswet zijn schaduw vooruit op de actualiseringsoperatie. In menige gemeente vragen planologen zich af of het nog wel zinvol is om veel tijd en geld te stoppen in nieuwe bestemmingsplannen. Immers, bestemmingsplan en beheersverordening verdwijnen mogelijk. De ordening van de fysieke leefomgeving op gemeentelijk niveau (bestaande situatie en ontwikkelingen) zal geregeld worden door middel van een omgevingsverordening. Behalve bestemmingsplan en beheersverordening zullen ook de gemeentelijke verordeningen, voor zover deze betrekking hebben op de fysieke leefomgeving, opgaan in de omgevingsverordening. De omgevingsvergunning en het projectbesluit zijn instrumenten om aanvullend nieuwe ontwikkelingen mogelijk te maken. Voor het maken van beleid is de omgevingsvisie het instrument. Zoals het er nu uitziet, wordt deze niet verplicht gesteld voor gemeenten, maar is het wel een belangrijk instrument om het ruimtelijk beleid vast te leggen en de basis te bieden voor ontwikkelingen.

Naar verwachting zullen bestemmingsplannen na de invoering van de Omgevingswet niet automatisch vervallen. Het ligt voor de hand dat in de nieuwe wet overgangsrecht wordt opgenomen, waardoor vastgestelde bestemmingsplannen gewoon blijven gelden (voor de planperiode van 10 jaar). Daarmee is het opstellen van bestemmingsplannen dus zeker geen verspilde moeite en weggegooid geld. Het bestemmingsplan blijft dan ook zijn waarde houden als genuanceerd en flexibel toetsingsinstrument. Duidelijk is wel dat het nieuwe planningsinstrumentarium sterk verandert, dat wordt ingezet op vereenvoudiging en dat het instrumentarium tegelijkertijd breder en integraler wordt.

Met een beheersverordening kan worden voorgesorteerd op het instrument van de verordening. Daarmee kan de beheersverordening een goede basis vormen voor de omgevingsverordeningen kan een beheersverordening een goede keuze zijn als alternatief voor een bestemmingsplan. Met relatief weinig kosten kan in korte tijd worden voldaan aan de actualiseringsverplichting, zodat na 1 juli 2013 gewoon leges kunnen worden geheven. Vervolgens kan de beheersverordening na invoering van de Omgevingswet worden gebruikt als basis voor een nieuwe omgevingsverordening.

Risto Lauws, Joske Poelstra, Caroline Ploeger

Oisterwijk: ‘Gewoon actualiseren met uitgebreide procedure’
In Oisterwijk worden drie nieuwe bestemmingsplannen opgesteld: voor de kern Moergestel, en voor het centrumgebied en de woongebieden van de kern Oisterwijk. De laatste plannen in het kader van de verplichte actualisering. ‘Los van de mogelijke veranderingen in de omgevingswetgeving, willen we de komende tien jaar beschikken over een actueel en compleet planologisch toetsingskader’, geeft beleidsmedewerker ruimtelijke ontwikkeling Guido La Rose aan. ‘We hadden gedateerde plannen voor gebieden waar de afgelopen jaren vanwege herstructurering het één en ander is veranderd en waar we meer flexibiliteit willen hebben. Mede door de wetgeving zijn we gemotiveerd en gestimuleerd om te actualiseren.’ Oisterwijk koos voor een uitgebreide procedure, de ‘klassieke’ weg dus, met zelfs een concept-ontwerp bestemmingsplan. La Rose: ‘We willen een plan dat gedragen wordt door de samenleving, en hebben de burgers ook nodig om te bekijken of de tekeningen wel kloppen. Het gaat om grote gebieden en dan is een foutje in de perceelgrens bijvoorbeeld zo gemaakt.’ De nieuwe bestemmingsplannen zijn helemaal afgestemd op de burger die thuis op de computer een bestemmingsplan raadpleegt. De verbeelding is dus de eerste ingang. Na een muisklik op een perceel verschijnt de bestemmingsregeling met de bouwregels in tabelvorm. Vanuit de regels kan worden doorgeklikt naar een korte toelichting op de bestemming: daar worden puntsgewijs antwoorden gegeven op ‘vijf veelkomende vragen’. Het systeem bevat verder doorverwijzingen naar andere delen van de toelichting, zoals een overzicht van de criteria waaraan afwijkingen en wijzigingen wordt getoetst.  Die zijn overigens ook sterk gereduceerd, zodat het plan eenduidiger en beter direct toepasbaar is geworden. Optimale duidelijkheid voor burgers en plantoetsers en tegelijkertijd minder productietijd voor het maken van het bestemmingsplan. Zo snijdt het mes aan verschillende kanten.


Tholen

De gemeente Tholen moet nog over 2 bestemmingsplannen besluiten nemen met betrekking tot actualisering conform de Wet ruimtelijke ordening. Het betreft de bestemmingsplannen Buitengebied en Bedrijventerrein Slabbecoornpolder-Welgelegen. In het proces om te komen tot deze besluitvorming wordt ook gekeken of het opstellen van beheersverordeningen een goed alternatief kan zijn voor een bestemmingsplan. De gemeente wil zo efficiënt en snel mogelijk aanhaken op de Omgevingswet en voorkomen dat onnodig wordt geïnvesteerd in een instrument dat straks vervalt, legt afdelingshoofd Ruimtelijke Ontwikkeling Gerrit Vos uit. ‘De bestemmingsplannen voor die gebieden zijn nog actueel, alleen nog niet digitaal. Om te voorkomen dat we onnodige kosten maken, bekijken we of een beheersverordening als een goed alternatief kan dienen'. Daarmee loopt Tholen vooruit op de mogelijkheid dat de beheersverordening kan worden omgebouwd en uitgewerkt tot een omgevingsverordening. Dat een beheersverordening in de tussenliggende periode minder flexibiliteit biedt dan het bestemmingsplan, kan worden ondervangen door met een omgevingsvergunning op basis van een ruimtelijke onderbouwing medewerking te verlenen aan initiatieven. ‘Maar we willen zorgvuldig opereren, en kijken of dit wel strookt met de zorgvuldigheid, het belang van de burger en of het financieel wel slim is’, zegt Gerit Vos met klem. ‘Vooral het wegvallen van de wijzigingsbevoegdheid is voor ons een issue. Het alternatief, met postzegelplannen werken, is zowel voor ons als de burger een tijdrovende en kostbare zaak. Daarom leggen we de verschillende opties aan het college voor om tot een weloverwogen besluit te komen.’



© ROM B.V.

ROmagazine - Actualisatie van bestemmingsplannen: de laatste loodjes . http://www.romagazine.nl
Template Joomla 1.7 by Wordpress themes free